logo viri galilaei

Concert 

"Lamentationes - Goede Vrijdag"

Barok Ensemble Respiro en Gregoriaanse schola Viri Galilaei

 

brochure

Voorgeschiedenis

Toen in 2009 het Rijksarchief Kortrijk signaleerde dat er stapels muziekpartituren uit het oud archief van de Onze-Lieve-Vrouwekerk voorradig waren met de vraag of iemand daar iets wilde mee doen, heeft Respiro dell arte de handschoen opgenomen. Dit resulteerde in een verzameling partituren overgeschreven in modern muziekschrift.

In Italië maar vooral in Frankrijk was het sinds het concilie van Trente (1545-1563) een vaste gewoonte om tijdens de goede week, als onderdeel van de metten, de klaagliederen van Jeremias te zingen maar dan niet de reciterende gregoriaanse versie maar een uitgewerkte versie met zangers en instrumentisten. Onder Lodewijk de XV groeide dit zelfs uit tot zowat een apart genre (Les Leçons de ténèbres).
Uit de studie van het archief blijkt dat, in de eerste helft van de 18 eeuw, deze traditie ook in Kortrijk bestond. Uit die periode zijn partituren gevonden van vijf verschillende reeksen van dergelijke doorgecomponeerde lamentaties. Twee van die reeksen zijn van de hand van J.M.Goblet(1679-1750) een muzikaal begaafde Kortrijkse priester die zowel aan de OLV kerk als aan de St Maartenskerk actief is geweest.

De lamentationes werden speelbaar gemaakt door Francis Michiels, de leider van het Ensemble Respiro. Zo werd onder andere de basso continuo uitgeschreven zodat hij met verschillende instrumenten kan uitgevoerd worden.

Daarnaast is een componist met Kortrijkse bindingen aangesproken om een nieuw werk te schrijven voor het ensemble dat geïnspireerd is op de psalmen en de antifonen van de eerste nocturne.

De klaagliederen van Jeremias

De klaagliederen vormen een boek uit de Bijbel (oud testament) waarin de dichter treurt om de verwoesting van Jeruzalem in 586 v.Ch.
Sinds de 8ste eeuw is het in de Kerk de gewoonte om tijdens de Goede Week deze klaagliederen te zingen als onderdeel van de metten van witte donderdag, goede vrijdag en paaszaterdag. Deze metten worden echter niet op hun normale tijdstip gezongen zijnde 3 uur in de nacht maar de avond ervoor: dus de woensdag-, donderdag- en de vrijdagavond.

De metten van elk van die dagen van de goede week bestaan uit 3 nocturnen (zeg maar delen) die elk bestaan uit drie psalmen voorafgegaan en gevolgd door een antifoon en drie lessen elk gevolgd door een eigen responsorium (beurtzang). De drie lessen van de eerste nocturne zijn genomen uit de klaagliederen. Het zijn precies die lessen- genomen uit de klaagliederen- die de verschillende componisten geïnspireerd hebben, zo ook onze Kortrijkse priester J.M.Goblet. De klaagliederen hebben in het Hebreeuws de vorm van een acrostichon, een alfabetisch gedicht. Dit betekent dat de verzen beginnen met de opeenvolgende letters van het Hebreeuws alfabet: Alef, Beth, Ghimmel, Dalet etc. In de Latijnse vertaling gaat dat niet meer op maar toch werden deze Hebreeuwse letters behouden. Deze werden dan door de barokcomponisten in lange melismen gevat.

 

Concert

Respiro dell arte brengt het bewerkte en nieuw gecomponeerde materiaal in een uniek concert.

brochure

In het muziekarchief van de OLV kerk werden ook de drie responsoria gevonden die bij deze lessen aansluiten.(Plantijn 1571)
Deze gregoriaanse melodieën wijken net genoeg af van de gangbare versies uit het liber usualis om interessant te zijn. Het gregoriaans koor Viri Galilaei neemt deze responsoria tijdens het concert voor zijn rekening.

Dit concert heeft een drievoudige insteek.

1. Historisch
We geven aan de mensen hun muzikaal cultureel erfgoed terug. Muziek die ongeveer 300 jaar in partituren opgesloten zat wordt bevrijd. Men kan er opnieuw naar luisteren. In de marge van dit concert wordt er ook een kleine tentoonstelling gepland.

2.Muzikaal-artistiek
Tijdens het concert confronteren we drie interessante muziekgenres iets wat de muziekliefhebber zeker moet bekoren: gregoriaans, barok en hedendaags.

3.Liturgisch-religieus
Het is een concert en geen religieuze plechtigheid. Het is ook niet de bedoeling een historische reconstructie te maken van een liturgische plechtigheid, hoewel we op bepaalde punten zeker de schijn zullen tegen hebben. Toch is het de bedoeling dit concert op te zetten met respect voor de religieuze en liturgische connotaties die het gebruikte materiaal nu eenmaal heeft.

Dit unieke concert wordt 3 maal uitgevoerd:

  • 30 maart 2014 - 16:00: OLV Hospitaal Kortrijk
  • 30 maart 2014 - 19:00: OLV Hospitaal Kortrijk
  • 4 april 2014 - 20:30: Capucijnenkerk Ieper

Kaarten in voorverkoop kosten € 08,00 en aan de deur € 10,00; deze zijn verkrijgbaar bij alle leden van Respiro en Viri Galilaei

Tel/Fax : +32 (0)57/335372 - GSM: +32 (0)472/813293 - mail : info@virigalilaei.be

Meer info over het barok ensemble Respiro vind je op hun website www.respirodellarte.be